145 godina postojanja i rada Crvenog krsta Srbije

Crveni krst Srbije je osnovan 25. januara po starom, a 6. februara po novom kalendaru 1876. godine u Beogradu, u zgradi  na Studentskom trgu.

Na mestu zgrade u kojoj je Crveni krst Srbije osnovan danas je druga zgrada i u njoj je Muzej jugoslovenske kinoteke. Na  ulazu  u zgradu i danas postoji  spomen ploča o nastanku Crvenog krsta Srbije.

Neposredan povod nastanka Srpkog društva Crvenog krsta  bilo je stradanje izbeglica posle hercegovačkog ustanka i potreba pružanja pomoći ugroženom, izbeglom stanovništvu.

Na svečanoj sednici su prisustvovali znameniti lјudi tadašnje Srbije kao što su: Josif Pančić, Đorđe Vajfert, Ilija Kolarac i prof. Kosta Stojanović, a inicijator formiranja dr Vladan Đorđević proglasio je nastanak Srpskog društva Crvenog krsta. Prvi predsednik Srpskog društva Crvenog krsta bio je Mitropolit Mihajlo Jovanović čije se bista nalazi u dvorištu zgrade Crvenog krsta u Siminoj ulici.

Dozvolite da nas sve podsetim da smo tokom 2020 godine komemorativno obeležavali i 90 godina od smrti akademika dr Vladana Đorđevića, rođenog u Beogradu 1844 a preminulog u Baden Badenu 1930. godine. Tim povodom, Srpska akdemija nauka i umetnosti je tokom čitave 2020. godine obeležavala dela ove izuzetno značajne ličnosti Srbije u drugoj polovini 19 veka – humaniste, prvog školovanog srpskog hirurga, književnika i političara, učitelјa kralјa Milana.

Dr Vladan Đorđević je obrazovan u Beču, Pragu i Berlinu, nakon kratkotrajne privatne prakse radio je kao šef Hirurškog odelјenja Vojne bolnice u Beogradu. Za vreme Prvog i Drugog srpsko-turskog rata -1876. i 1877, postavlјen je na mesto načelnika saniteta Južnomoravske divizije  odnosno Vrhovne komande. Nakon što je napustio lekarsku struku, bio je gradonačelnik Beograda (1884-1885), zatim ministar prosvete i crkvenih poslova, poslanik u Atini (1891-1894) i tadašnjem Carigradu (1894-1897), predsednik Kralјevske vlade i ministar inostranih dela (1897-1890).

Napisao je više stručnih monografija i knjiga, kao i romana, pripovetki i drama. Uklјučujući publicistički rad, njegova biografija broji preko 260 referenci. Uz to, bio je osnivač nekoliko književnih časopisa, kao i udruženja među kojima su, između ostalih, i Srpsko lekarsko društvo (1872) i Srpsko društvo crvenog krsta (1876). Bio je redovni član Srpskog učenog društva (opciono čitati 1869) i kasnije, prvi član Akademije filosofskih nauka Srpske kralјevske akademije (1892).

 Prvi zadatak novoosnovanog društva bio je zbrinjavanje izbeglica koje su dolazile u tadašnju Srbiju zbog hercegovačkog ustanka. U prvoj godini osnivanja, Srpsko Društvo Crvenog krsta okupilo je oko 2.000 članova i osnovalo 35 pododbora u zemlјi.

Iste godine, na inicijativu Srpskog Društva Crvenog krsta, Kneževina Srbija je potpisala  Ženevsku konvenciju, a 11. juna iste godine Srpsko Društvo Crvenog krsta je  postalo član velike porodice društava Crvenog krsta u svetu, dobivši priznanje od Međunarodnog komiteta Crvenog krsta.

Razvoj Društva bio je usmeren ka prikuplјanju novčanih i materijalnih sredstava, organizovanju bolnica, obuci dobrovolјnih bolničarki, nabavci sanitetskog materijala, angažovanju lekara, posebno hirurga iz sveta, brizi o izbeglicama i dr.

Bez obzira na teške i uzastopne ratove, veliki broj ranjenika i teškoće kroz koje je prolazio narod na ovim prostorima, humana ideja Crvenog krsta se širila, tako da je 1885. godine Srpsko Društvo Crvenog krsta imalo 105 odbora. U ratu sa Bugarima, Srpsko Društvo Crvenog krsta obavlјalo je evakuaciju svojim sanitetskim vozilima i sanitetskim vozom.

Srpsko Društvo Crvenog krsta izdejstvovalo je da Vrhovni komandant, Kralј Milan, dozvoli transport pomoći evropskih društava Crvenog krsta preko Srbije  za stanovništvo  Bugarske, sa kojom je Srbija bila u ratu.

Ovo je jedinstven primer saradnje i poštovanja žrtava rata i Ženevskih konvencija. Umetničko viđenje ovog događaja nalazi se i danas, u vidu umetničke slike, u Muzeju Međunarodnog pokreta Crvenog krsta i Crvenog polumeseca u Ženevi.

Zakonskim odredbama iz 1896. godine Društvo je postalo autonomno, njegovi amblemi su zaštićeni od zloupotreba, dobijene su povlastice na železnici, pravo na besplatno korišćenje telegrama, oslobađanje od carinskih dažbina, kao i od svih taksi od „zemalјskih vlasti“.

 U  ratovima 1914. godine Društvo je delovalo u tri dela: deo članova je ostao u Beogradu i Kruševcu, sedište se preselilo u Niš, a deo se sa vojskom i vladom evakuisao na Krf, a zatim preko Italije u Švajcarsku. Društvo je 1918. godine nastavilo rad u svojoj zemlјi, a već 1920. je imalo 40 pododbora i 30.000 članova. 1921. godine Srpsko Društvo Crvenog krsta je svoje tekovine prenelo na svog naslednika – Društvo Crvenog krsta Kralјevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Promena imena Društva Crvenog krsta usledila je sa kasnijim promenama imena države u okviru koje je Crveni krst delovao.

U periodu raspada bivše Jugoslavije krajem HH veka, Crveni krst Srbije je nastavio da ostvaruje svoje programske zadatke zbrinjavajući veliki broj izbeglica i raselјenih, distribuirajući pomoć od međunarodnih donatora, uglavnom od Međunarodnog komiteta Crvenog krsta, Međunarodne federacije društava Crvenog krsta i Crvenog polumeseca, nacionalnih društava Crvenog krsta iz  sveta, Visokog Komesarijata za izbeglice Ujedinjenih nacija (UNHCR), od Svetskog programa za hranu (WFP), Humanitarnog biroa Evropske Unije (ECHO) i ostalih donatora.

Kroz mrežu Crvenog krsta Srbije je, od početka devedesetih godina do 2004. godine distribuirano 650.000 tona humanitarne pomoći koja je dolazila od međunarodnih humanitarnih organizacija za potrebe najugroženijih kategorija stanovništva i to izbeglica, interno raselјenih lica sa Kosova i Metohije i socijalnih slučajeva.

Tih godina je i do 700.000 izbeglica iz bivših jugoslovenskih Republika boravilo u Srbiji, a u jednom periodu (1999. i 2000. godine) od 7.5 miliona stanovnika Republike Srbije, preko milion  je  bilo korisnika  pomoći Crvenog krsta.

Početkom 2004. godine prestali su programi pomoći od međunarodnih donatora, mada su potrebe u zemlјi i dalјe bile velike.

Krajem 2005. godine Skupština Republike Srbije usvojila je novi Zakon o Crvenom krstu kojim su definisana javna ovlašćenja koje je država poverila Crvenom krstu, programi koji su u skladu sa misijom Crvenog krsta, kao i usluge koje može da pruža Crveni krst.

Tokom 2006. godine Crveni krst Srbije je usvojio novi Statut, koji je usaglašen sa statutom Međunarodnog pokreta Crvenog krsta i Crvenog polumeseca.

Kroz sve godine postojanja, Crveni krst Srbije je delovao poštujući osnovne principe Međunarodnog pokreta Crvenog krsta i Crvenog polumeseca: humanost, nepristrasnost, neutralnost, nezavisnot, dobrovolјnost, jedinstvo i univerzalnost.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*